Wat is een goede loopbaan? Het klinkt als een filosofische vraag, maar volgens het nieuwe whitepaper ‘De goede loopbaan’ van onderzoeker Jouke Post is het juist een uiterst praktische kwestie voor deze tijd. Zeker voor het mbo. Want juist daar komen persoonlijke ambities, arbeidsmarktkrapte en maatschappelijke opgaven keihard samen.
De kern van het whitepaper, geschreven op initiatief van de NSvP, is even eenvoudig als ongemakkelijk: we zijn gewend geraakt aan het idee dat jongeren vooral moeten kiezen wat bij hén past, maar de samenleving kan zich die volledig vrije loopbaankeuze steeds minder permitteren. In sectoren als zorg, techniek, onderwijs en energietransitie piept en kraakt het systeem. De vraag is dus niet alleen meer: wat wil een student? Maar ook: wat heeft de samenleving nodig?
Studiekeuze: interesse blijft doorslaggevend
Voor mbo-professionals is dat een herkenbaar spanningsveld. Veel studenten kiezen in de eerste plaats op interesse. Jouke Post, onderzoeker bij het Lectoraat Employability Transition van de Academie Mens en Arbeid van Saxion, haalt in zijn whitepaper onderzoek aan dat dit opnieuw bevestigd: de inhoud van de opleiding en het beeld van het toekomstige beroep zijn doorslaggevend, veel meer dan beleidsprikkels of financiële voordelen. Alleen sleutelen aan instroomcijfers of subsidies is dus niet genoeg. Wie studenten wil bewegen richting kansrijke sectoren, moet eerder beginnen: met goede Loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB), realistische beroepsbeelden en concrete arbeidsmarktinformatie.
De kans voor het mbo: responsieve loopbanen
Precies daar ligt een kans voor het mbo. Het whitepaper laat zien dat loopbaanontwikkeling te lang vooral is benaderd als een individuele puzzel: wat kan iemand, wat wil iemand, welke opleiding past daarbij? Maar in een tijd van structurele tekorten is dat te smal. Post introduceert daarom het idee van responsieve loopbanen: loopbanen waarin persoonlijke fit én sociale fit samenkomen. Oftewel: werk dat past bij iemands talenten en waarden, én ertoe doet in een breder maatschappelijk verband.
Waardengedreven vorm van loopbaanbegeleiding
Dat vraagt ook iets van de manier waarop mbo-scholen begeleiden. Minder focus op alleen ‘volg je passie’, meer aandacht voor vragen als: in wat voor wereld wil je werken? Waar kun jij verschil maken? Hoe verhouden jouw talenten zich tot de tekortsectoren? Post pleit niet voor dwang of opgelegde keuzes, maar wel voor een rijkere, waardengedreven vorm van loopbaanbegeleiding.
De echte vraag
‘De goede loopbaan’ is geen simpel pleidooi is voor ‘meer sturing’ of ‘minder keuzevrijheid’. Het whitepaper daagt scholen, begeleiders en beleidsmakers uit om dieper te kijken. Misschien is de echte vraag voor het mbo niet of studenten vrij moeten kunnen kiezen, maar hoe je hen helpt om keuzes te maken die persoonlijk betekenisvol én maatschappelijk relevant zijn. En dat is, alle filosofie ten spijt, misschien wel actueler dan ooit.
Je kunt het whitepaper ‘De goede loopbaan’ downloaden op de site van de NSvP.
