Voor een toekomst met duurzaamheid als de norm, is een grote rol weggelegd voor mbo’ers. Zij geven immers de duurzame transitie vorm. ROC Midden Nederland heeft die handschoen al enkele jaren geleden opgepakt door de nadruk te leggen op praktijkprojecten en bedrijfsopdrachten. Sinds 2023 werkt de mbo-instelling samen met publiek-private samenwerkingen (pps’en) in het consortium HIP GeLUK, met Living Labs als paradepaardje.
Van het Nationaal Groeifonds krijgt HIP GeLUK (High Impact PPS Gezonde en duurzame Leefomgeving Utrecht Kennisconsortium) sinds 2023 subsidie om de transitie naar duurzaamheid en techniek in de regio Utrecht te versnellen. Een van de speerpunten van het consortium is om het onderwijs beter te laten aansluiten op de praktijk. ROC Midden Nederland is kartrekker van Vakcentrum Duurzame Energie, een van de zes publiek-private samenwerkingspartners van GeLUK. Projectleider Jan Lauwerijssen: ‘Vijf jaar geleden kozen wij al voor projectgestuurd onderwijs. Met veel aandacht voor bedrijfsopdrachten, met name vanuit het mkb, past de visie van GeLUK daar prima in. Vanzelfsprekend vergt dat enige afstemming. Het mooie van GeLUK is dat er mensen bij elkaar zitten die allemaal het ideaal van een duurzame en gezonde samenleving nastreven. Dat zorgt voor een gedeelde waarde die positief werkt op de samenwerking.’
Farmbot en fitnessapparaat
Mbo-student Luuk van de Water volgt de BOL-opleiding Technicus Engineering op het Tech College in Nieuwegein. Daar is veel aandacht voor wat je in de bedrijfspraktijk kunt verwachten. Met projecten waarin de docent de klant kan zijn, of een regulier bedrijf. Erg uitdagend, vindt Luuk: ‘We hebben bijvoorbeeld een farmbot ontwikkeld, een robot waarmee je gewassen kunt besproeien of oogsten. Dat begint dan met een marktonderzoek en eindigt met het maken van het daadwerkelijke product. Daarnaast hebben we onder andere drones gemaakt, en een fitnessapparaat voor op kantoor. Zo leer je de manier van denken in het bedrijfsleven goed kennen.’ Veel van deze projecten hebben een link met duurzaamheid. Van zuiniger met energie omgaan en automatisering tot minder uitval door fittere medewerkers. ‘En een klant eist bijvoorbeeld dat wat we maken makkelijk te demonteren is, zodat de onderdelen te hergebruiken zijn.’
Vlaggetje
Of een of meer van bovenstaande opdrachten bij ROC Midden Nederland via de contacten van GeLUK tot stand zijn gekomen, is niet iets wat Luuk of andere studenten per se weten, denkt Lauwerijssen. ‘Dat hoeft van mij ook niet. Zij zijn met onderwijs bezig en hebben een opdrachtgever of klant waarvoor ze aan de slag gaan. Onder welk vlaggetje dat gebeurt, is voor hen niet van belang.’ De tien Living Labs, die in de regio Utrecht zijn ingericht, komen echter voor honderd procent uit de koker van GeLUK. Bedrijven kunnen op die locaties vragen uitzetten, die dan door mbo-, hbo- of wo-studenten worden aangepakt. Vaak samen, waardoor ze als extraatje van elkaar kunnen leren. Onderzoek, onderwijs en bedrijfsleven komen er op een mooie manier samen.
Lisdodden als isolatiemateriaal
‘De bedrijfsopdrachten van Living Labs duren in de regel 10 of 20 weken, waardoor ze ook qua lengte aansluiten op ons onderwijsmodel’, vertelt Lauwerijssen. ‘Een grote opdracht is bijvoorbeeld afkomstig van bewonersinitiatief WarmVreeswijk. Die wijk in Nieuwegein wil duurzaam van het gas af en hiervoor voeren onze studenten ieder jaar uiteenlopende opdrachten uit. Zoals het maken van een energieprestatieadvies.’ Zo zijn er jaarlijks meer dan tien bedrijfsopdrachten, waar mbo-studenten Bouwkunde, Smart Building, Infratechniek en Technicus Engineering aan deelnemen. ‘In het Groene Hart wordt bij een monumentale boerderij onderzocht of lisdodden mogelijk als isolatiemateriaal te gebruiken is’, weet Lauwerijssen. ‘Het onderzoek wordt door de VU gedaan, maar niveau-4 studenten van ons werken mee aan het renovatieproces. Zo haken we als automatisch aan bij dit soort duurzame projecten, waardoor onze studenten zich ook richting groene banen en energietransitie bewegen.’
Mobiliteitsplan
Een laatste mooi praktijkvoorbeeld vindt plaats in Living Lab Werkplaats Overvecht. Voor de mensen in deze Utrechtse wijk is een mobiliteitsplan gemaakt, dat met name op (deel)fietsen is gericht. ‘Vanuit hun culturele achtergrond kunnen veel mensen in deze wijk dat vaak niet’, legt Lauwerijssen uit. ‘Dan blijft het niet bij een plan op papier; onze studenten hebben deze mensen echt leren fietsen. En lesgegeven in het onderhouden van een fiets, anders eindigt die tweewieler al heel snel tóch in de schuur.’
Deze directe link met de praktijk was nou precies wat Johannes Hoogland miste op de havo en tijdens zijn koksopleiding. Beide opleidingen maakte hij niet af: ‘Veel van de leerstof vond ik niet toepasbaar. Vandaar dat ik ben gaan werken. Nu ben ik projectengineer bij EMHA in Hendrik-Ido-Ambacht, installatie- en diagnose expert voor de maritieme en civiele sector.’
Proefvaren
Die baan combineert Johannes met een BBL-4 opleiding Technicus service en onderhoud werktuigbouw bij Make Center, de sinds 2021 bestaande praktijkhal van Tech College in Nieuwegein voor mbo-studenten in de metaal en de metalelektro. Hierin wordt met ruim tachtig bedrijven samengewerkt aan projectonderwijs, met altijd een directe link naar de bedrijfspraktijk. ‘Nu ga ik met veel plezier twee keer per week naar Nieuwegein omdat ik wat ik er leer meteen kan toepassen.’ Bijvoorbeeld toen Johannes voor zijn werk in Roemenië met een boot moest gaan proefvaren, maar ontdekte dat de voeding stuk was. ‘Er was daar geen mogelijkheid om even een nieuwe te regelen. Toen bedacht ik dat je een 24-volt voeding met 9-volt batterijen kon maken. Dat lukte, we kregen het werkend. Dankzij wat ik op school had geleerd.’
Pressure cooker
HIP GeLUK is eveneens aangehaakt bij een al langer bestaande succesformule in de regio Utrecht, de Sustainable City Challenge. Hierin moeten studenten mbo, hbo en meestal wo, in een week tijd samen een opdracht invullen. Die opdrachten zijn afkomstig van het zeer actief hieraan meedenkende bedrijfsleven. ‘Vaak met leefbaarheid en duurzaamheid als thema’, legt Lauwerijssen uit. ‘Studenten krijgen daar een week tijd voor. Dat werkt als een pressure cooker, waardoor bijvoorbeeld ook de onderlinge samenwerking goed verloopt.’ In een feestelijke finale worden de ideeën gepresenteerd aan onder andere experts op het gebied van duurzaamheid en gezondheid. ‘Met de insteek om de beste ideeën serieus uit te proberen.’
Lees meer over HIP GeLUK in het artikel Consortium HIP GeLUK Utrecht: Menukaart Voor Vruchtbare Samenwerking.