Slimme technologieën en AI gaan een steeds grotere rol spelen. Daar is iedereen het over eens. Om studenten goed voor te bereiden en mkb-bedrijven adequaat te ondersteunen, zijn het Graafschap College en ROC van Twente in september 2025 het practoraat Smart Technology & AI gestart. Practor Anika Embrechts: ‘Kies bewust in een wereld met AI om als mens onmisbaar te blijven.’
Artificial Intelligence is momenteel ontegenzeggelijk een hot item. Dat wil niet zeggen dat het ook duidelijk is wat je ermee moet, wilt en kunt. Met het practoraat Smart Technology & AI gaan ROC van Twente en het Graafschap College onderzoeken hoe ze hun studenten het beste kunnen voorbereiden op een toekomst vol met slimme technologieën.
‘Dit practoraat is verbonden aan het College van Technologie van het ROC van Twente. Daarbij moet je denken aan werkzaamheden in de verspaning, werktuigbouwkunde en mechatronica’, zo zet practor Anika Embrechts uiteen. ‘Via de sector Techniek en Informatica van het Graafschap College komen daar dan bijvoorbeeld nog ICT en bouw- & vervoer bij.’ Allemaal technische beroepen waarin AI zeker een nog grotere rol gaat spelen. ‘Ons practoraat is een onderzoeksgroep, daarnaast hebben we een rol in docentprofessionalisering en onderwijsontwikkeling en -innovatie. We staan daarbij in nauw contact met de regionale maakindustrie, omdat onze studenten daar terechtkomen.’
Noaberschap
Juist binnen het midden- en kleinbedrijf van de maakindustrie is AI een ingewikkeld onderwerp. Zo vormt het mkb voor een deel de toeleverketen voor nieuwe technologieën. Dat voedt de urgentie om met AI aan de slag te gaan: bedrijven hebben het gevoel anders achterop te raken. Qua kennis, beschikbare tijd en mankracht is dat echter niet altijd haalbaar. ‘Het practoraat helpt daarom het regionale mkb om kennis en inzichten op dit gebied te ontwikkelen’, aldus Embrechts. ‘Dat gebeurt in AI-leercirkels, waarin de regio Twente/Achterhoek bij elkaar komt. Denk daarbij aan medewerkers van bedrijven en kennisinstellingen, studenten die met afstudeerprojecten met AI bezig zijn in die bedrijven, mbo- en hbo-docenten én docentonderzoekers.’
Maandelijks ontmoeten ze elkaar om samen uit te werken op welke vlakken Smart Technology en AI verder te ontwikkelen zijn. Om bijvoorbeeld het productieproces van de bedrijven te verbeteren, te versnellen of de kwaliteit ervan te verhogen. ‘In Twente en de Achterhoek kennen we noaberschap. Dat betekent dat het mkb van oudsher al gemakkelijk met elkaar samenwerkt, initiatieven ontplooit en kennis met elkaar deelt. Dat deden ze al voordat de leercirkels bestonden.’
Eigen data
‘Bedrijven tonen veel commitment, omdat ze weten dat het iets oplevert. Ze brengen vaak hun eigen producten en data mee, waarmee we vervolgens gaan werken en trainen’, zo vat Embrechts samen. ‘Omdat we veel kennis, data en andere bruikbare informatie met elkaar delen, zijn er bewuste keuzes en afspraken gemaakt voor een beschermde lokale samenwerkingsomgeving. Zo draagt onze samenwerking bij aan het professionaliseren van mkb-medewerkers, terwijl onze studenten er ook mee aan de slag gaan en vaak bij dat bedrijf na hun studie op een baan kunnen rekenen.’
Via die studenten analyseert het onderwijs (docenten, docentonderzoekers) bovendien wat álle studenten over AI zouden moeten leren en hoe dat in de opleidingen is onder te brengen. Vanzelfsprekend mag opgedane kennis ook binnen de mkb-bedrijven niet verloren gaan. Embrechts: ‘Hierin kan het onderwijs weer helpen, onder andere door onderwijsmateriaal verder te verspreiden onder meer medewerkers binnen een bedrijf.’
AI-waaier
Bewust AI-gebruik kan zorgen voor effectiever werken, of verbetering van productieprocessen. Maar het is zeker niet alleen gericht op meer doen met minder mankracht. Menselijke keuzes en afwegingen worden daarbij steeds belangrijker. ‘Je kunt er ook voor kiezen om juist ongewenst repeterend of zwaar (til)werk aan te pakken’, geeft Embrechts als voorbeeld. ‘Zodat jij als medewerker of toekomstig vakspecialist meer tijd hebt om je te specialiseren en onmisbaar te blijven.’ Met deze insteek blijf je weg van de grote angst: overbodig worden. Iets wat juist wel kan gebeuren wanneer je je denken structureel uitbesteedt door ondoordacht en ongewenst AI-gebruik.
Om dit in goede banen te leiden, heeft het ROC van Twente een AI-waaier ontwikkeld. Hierin worden vijf niveaus aangegeven waarop een student AI mag gebruiken voor opdrachten. Bij niveau 1 mag dat helemaal niet, voor niveau 3 geldt dat je ermee mag verbeteren en bewerken, maar dat je er geen nieuwe inhoud mee mag maken. Bij niveau 5 is het gebruik van bepaalde AI-tools volledig toegestaan.
Hulp en ondersteuning
Zo houd je het leerproces in stand, stelt Embrechts: ‘Studenten kunnen de neiging hebben om hun denken aan AI uit te besteden. Maar dan snap je het op een gegeven moment zelf niet meer. Draagt AI-gebruik niet bij aan het leerproces? Of zijn de werkelijke kennis en skills van de student met AI-gebruik niet goed te beoordelen? Dan bespreken we met studenten waarom we AI-gebruik op dat moment niet toestaan. We leren studenten daar zelf ook kritisch naar te kijken: kies je er toch voor om AI-tools te gebruiken, dan is het de kunst om niet direct antwoorden of oplossingen te zoeken, maar slechts hulp en ondersteuning. Op die manier blijft leren een actief proces, waarbij je ook veel leert van weerstand en af en toe vastlopen.’
Eigenaarschap
Het practoraat wil dit proces een plek geven binnen het onderwijs en ervoor zorgen dat studenten het eigenaarschap blijven houden. Embrechts ziet dat met vertrouwen tegemoet: ‘Het technisch mbo-onderwijs heeft uiteindelijk het grote voordeel dat je de skills van studenten meestal goed kunt beoordelen. Onze opleidingen hebben veel “real-live”-praktijkopdrachten waarbij je op de werkvloer aantoont of je de gevraagde skills bezit en ze kan toepassen. En waar je bij de beoordeling van een goede violist weinig hebt aan een verslag, maar wel aan een spetterend optreden, maken onze werktuigbouwkundigen om te slagen uiteindelijk gewoon goede praktijkwerkstukken.’
Dit artikel is een bijdrage van het Actieplan Groene en Digitale Banen, een gezamenlijke inzet van sectoren, regionale overheden, het onderwijs, het Rijk en andere relevante partijen. Het Actieplan bouwt onder andere voort op het Techniekpact. Platform Talent voor Technologie (PTvT) verzorgt de ondersteuning van het Actieplan. Mbo-today.nl heeft toestemming van PTvT om dit bericht, dat al eerder gepubliceerd is op www.agdb.nl, te plaatsen.