Wat zijn de risico’s van onze afhankelijkheid van Amerikaanse cloudleveranciers? En hoe wordt Europa digitaal zelfstandiger? Deze vragen stonden centraal op de Nextcloud Enterprise Day. Een van de sprekers was Rob Vos van het programma Cyberveiligheid mbo. Hij vertelde onder meer dat In het mbo al enkele goede eerste stappen zijn gezet. ‘De weg naar meer digitale soevereiniteit is misschien minder steil is dan die lijkt.’
Digitale soevereiniteit is een actueel onderwerp dat ook de nodige aandacht van het programma Cyberveiligheid mbo krijgt. Want wie controle heeft over data en digitale infrastructuur, heeft ook grip op de beveiliging ervan. Nextcloud kan organisaties minder afhankelijk maken van big-techbedrijven. Het is een Europees opensourceplatform waarmee organisaties diensten als bestandsdeling, agenda’s en Office-tools zelf kunnen hosten, en een alternatief voor bijvoorbeeld Microsoft 365 en Google Workspace.
Drie concrete risico’s
Op de Nextcloud Enterprise Day op 15 april j.l. beschreef Nextcloud-CEO Frank Karlitschek in zijn openingswoord drie risico’s die nu al spelen: beschikbaarheid van data, de vraag wie er eigenlijk bij onze gegevens kan, en de kosten. ‘Kunnen we er nog op vertrouwen dat we altijd toegang houden tot onze eigen data?’, hield hij het publiek voor. ‘En wat zijn de gevolgen nu het duidelijk is dat onze gegevens ook beschikbaar zijn voor buitenlandse overheidsdiensten als die erom vragen?’ Ondertussen betalen we nog steeds meer, omdat de clouddiensten in de loop der jaren een monopoliepositie hebben opgebouwd.
Geopolitieke urgentie
Marietje Schaake, voormalig Europees Parlementslid en verbonden aan de Stanford University, zette de toon verder op scherp. Ze wees op de Amerikaanse FISA-wet en Cloud Act: deze wetgeving geeft Amerikaanse overheidsdiensten toegang tot data die bij Amerikaanse bedrijven zijn opgeslagen, zelfs als deze van Europese gebruikers zijn en in Europa zijn opgeslagen. ‘Onze afhankelijkheid van grote techplatformen is daarmee niet alleen een economisch vraagstuk. Het is een geopolitiek vraagstuk.’ Schaake riep op tot politiek leiderschap: ‘We moeten stoppen met slaapwandelen naar de volgende technologische afhankelijkheid.’
Toekomstdroom en praktische stappen voor het mbo
Rob Vos van het programma Cyberveiligheid mbo opende zijn bijdrage met een sprookje. Een vos ziet zijn land steeds afhankelijker worden van buitenlandse technologie, en roept zijn dierenvrienden op er samen wat aan te doen. Ook dit sprookje heeft een goed eind. In Soevereinië, het land uit zijn verhaal, zijn de dieren uiteindelijk baas over eigen data en infrastructuur. De moraal? Digitale zelfstandigheid begint met kleine stappen, samenwerken en duidelijke grenzen stellen.
Wat het mbo al doet
Aansluitend vertelde Rob over de stappen die we in het mbo al zetten. Bij ROC Midden Nederland, Graafschap College, Rijn IJssel en Deltion College lopen concrete projecten met Nextcloud. En met workshops over dit opensourceplatform en quickscans onderzoeken we wat werkt en wat nodig is in onze sector. Ook hier is telkens de boodschap: je hoeft niet in één keer je hele IT-landschap om te gooien. Klein beginnen en samen leren van wat werkt en wat niet. Zo krijgen we in het mbo stap voor stap meer grip op onze eigen digitale omgeving.
Overstappen hoeft niet in één keer
Een terugkerend thema op de Nextcloud-dag was dat de overstap naar andere cloudplatformen minder groot kan zijn dan het misschien lijkt. Een pakket als Microsoft 365 bestaat uit losse onderdelen, die je stuk voor stuk kunt vervangen. Begin bijvoorbeeld met het verplaatsen van bestanden. Dan vallen die alvast onder eigen beheer en kunnen gebruikers verder werken met programma’s die ze al kennen. Dat is geen grote omschakeling en een goede eerste stap.
Breder dan techniek alleen
De dag maakte vooral duidelijk dat digitale soevereiniteit niet alleen een technisch vraagstuk is. Het vraagt om politieke wil, financiële middelen en een cultuurverandering in organisaties. Voor het mbo betekent dat: bewustwording creëren, samenwerken met andere sectoren en durven experimenteren. Vanuit het programma Cyberveiligheid mbo blijven we dit thema op de agenda zetten. Samen met instellingen, andere sectoren en geïnteresseerde partners als Nextcloud.
Dit artikel is een bijdrage van MBO Digitaal, een platform van de MBO Raad voor samenwerking aan digitalisering in het mbo. Een van de programma’s van MBO Digitaal is Cyberveiligheid mbo. Wil je weten hoe jouw instelling meer zeggenschap over data en infrastructuur krijgt? Neem contact op met Rob Vos.