Media als de Volkskrant en Trouw schreven begin deze week uitgebreid over de invloed van de zogeheten ‘manosfeer’ op scholen. Aanleiding is een nieuw onderzoek van Stichting School & Veiligheid en Ipsos I&O naar de ervaringen van onderwijsprofessionals met online mannelijkheidsidealen, vrouwonvriendelijke opvattingen en de impact daarvan op de sociale veiligheid in het onderwijs. Hoewel de meeste signalen afkomstig zijn uit het voortgezet onderwijs, laat het onderzoek ook zien dat mbo-docenten veranderingen zien in de omgang tussen studenten.
De ‘manosfeer’ verwijst naar online content waarin traditionele en soms extremere ideeën over mannelijkheid centraal staan. Jongens en jonge mannen krijgen via platforms als TikTok, Instagram en YouTube van influencers als Andrew Tate en Harrison Sullivan (aka HSTikkyTokky) boodschappen voorgeschoteld over dominantie, succes, geld, vrouwen en relaties.
Macho-gedrag bij mbo’ers
In het onderzoek van Stichting School & Veiligheid noemen mbo-professionals de omgang tussen jongens en meiden overwegend positief en respectvol: 70 procent beoordeelt die als goed. Toch ziet 30 procent maandelijks of vaker vrouwonvriendelijke grappen of opmerkingen richting meiden. Negatieve opmerkingen richting lhbti+-studenten worden door 19 procent van de mbo-professionals regelmatig waargenomen.
Ruim een derde van de mbo-docenten zegt dat jongens elkaar beïnvloeden om zich op een bepaalde ‘mannelijke’ manier te gedragen. Denk aan macho-gedrag, weinig emoties tonen of veel nadruk leggen op status en succes. Volgens 37 procent is die beïnvloeding de afgelopen vier jaar toegenomen. Opvallend is dat mbo-docenten relatief vaak aangeven niet goed te weten hoe groot de online invloed precies is. Toch ziet ongeveer de helft van hen wel degelijk dat studenten beïnvloed worden door online content over mannelijkheid.
Geld, succes en spierballen
Waar mbo-docenten vooral signalen zien, is in de fixatie op rijkdom, ondernemerschap en uiterlijk. Zo krijgt ongeveer drie op de tien mbo-professionals wekelijks of vaker uitspraken mee over ‘hustlen’, snel rijk worden, crypto of gespierd zijn. In open antwoorden beschrijven docenten hoe studenten praten over ondernemen zonder concreet plan, dure spullen, crypto of online influencers die uitleggen ‘hoe je als man succesvol moet worden’. Docenten signaleren ook dat bepaalde uitspraken effect hebben op de sfeer in de klas. Volgens mbo-professionals heeft het gedrag vooral invloed op discussies in de klas, pestgedrag en verbale agressie.
Burgerschap en sociale veiligheid
Het onderzoek raakt direct aan thema’s die ook binnen het mbo steeds belangrijker worden: burgerschap, sociale veiligheid en omgangsvormen. Meer dan de helft van de mbo-professionals maakt zich zorgen over de invloed van de manosfeer op de sfeer en sociale veiligheid binnen de school. Opvallend is dat mbo-docenten vaker dan collega’s in het primair onderwijs vinden dat scholen de manosfeer expliciet moeten bespreken. Ook zien zij meer noodzaak om aandacht te besteden aan de zorgen en behoeften van jongens zelf.
Volgens het onderzoek worstelen veel onderwijsprofessionals met de vraag hoe zij moeten reageren. Docenten kiezen meestal voor gesprek en dialoog, maar geven ook aan dat zij handelingsverlegenheid ervaren. Tijdgebrek, werkdruk en onvoldoende kennis spelen daarbij een belangrijke rol.
Mbo-professionals hebben behoefte aan ondersteuning
Ruim de helft van de mbo-professionals geeft aan behoefte te hebben aan ondersteuning om negatieve invloeden van de manosfeer tegen te gaan. Vooral behoefte aan praktische handvatten, kennis over wat werkt en professionalisering worden genoemd. Het onderzoeksrapport benadrukt dat het gaat om ervaringen en percepties van onderwijsprofessionals, niet om harde causaliteit tussen online content en gedrag van jongeren. Toch schetst het rapport een ontwikkeling die ook in het mbo steeds zichtbaarder wordt: online ideeën over mannelijkheid beïnvloeden gesprekken, groepsdynamiek en soms ook de veiligheid binnen de school.
Wat kunnen mbo-docenten doen?
Volgens Stichting School & Veiligheid begint het bij een open gesprek met studenten. Docenten hoeven niet overal direct een oordeel over te hebben, maar moeten wel duidelijk grenzen stellen bij discriminerende of onveilige uitspraken. Tegelijkertijd is het belangrijk om nieuwsgierig te blijven naar wat studenten online zien en waarom bepaalde influencers hen aanspreken.
School & Veiligheid adviseert scholen onder meer om:
- gesprekken te voeren over mannelijkheid, gelijkwaardigheid en sociale media
- studenten mediawijs en kritisch te leren kijken naar online influencers
- niet alleen het gedrag, maar ook de onderliggende onzekerheden van jongens serieus te nemen
- duidelijke sociale normen af te spreken binnen de school
- burgerschapsonderwijs actief te verbinden aan actuele online thema’s
- docenten te ondersteunen met kennis, training en praktische handvatten
Daarnaast benadrukt School & Veiligheid dat scholen geen debatpodium hoeven te worden voor haat of discriminatie. Een open gesprek betekent niet dat alles acceptabel is. Sociale veiligheid blijft altijd de ondergrens.
Het rapport ‘Ervaringen van onderwijsprofessionals met de invloed van de manosfeer op de sociale veiligheid binnen het onderwijs’ kun je downloaden op de site van Stichting School & Veiligheid. Je vindt daar ook een factsheet, adviezen, tips & tools een FAQ-overzicht.
Meer weten over de ‘manosfeer’? Lees dan dit artikel van Movisie.