De Onderwijsraad steunt het wetsvoorstel voor een toekomstbestendige financiering van het mbo. De nieuwe bekostiging moet scholen meer zekerheid bieden bij dalende studentenaantallen en opleidingen in krimpregio’s bereikbaar houden. De raad vraagt wel om scherp te volgen wat de herverdeling doet met de financiën, het opleidingsaanbod en de samenwerking tussen mbo-scholen.
De Onderwijsraad vindt het wetsvoorstel zo overtuigend dat hij geen aanbevelingen doet om de wettekst of de memorie van toelichting aan te passen. Met de voorgestelde maatregelen speelt het kabinet volgens de raad op een begrijpelijke manier in op de verwachte daling van het aantal mbo-studenten. Vooral instellingen in regio’s met een sterke bevolkingskrimp kunnen door die daling snel een groot deel van hun inkomsten verliezen. Dat kan ten koste gaan van opleidingen die belangrijk zijn voor studenten en de regionale arbeidsmarkt. De nieuwe bekostiging moet zulke schommelingen dempen en het budget voor alle mbo-instellingen stabieler en beter voorspelbaar maken.
Een groter vast bedrag
In het nieuwe model krijgt iedere mbo-instelling een groter vast bedrag. Daardoor wordt een kleiner deel van de bekostiging rechtstreeks bepaald door het aantal studenten. Daarnaast komt er een toegankelijkheidsopslag voor instellingen in regio’s waar het mbo-aanbod door sterk dalende studentenaantallen onder druk staat. Volgens de memorie van toelichting gaat het om twaalf instellingen in tien regio’s. Een aanvullende maatwerkopslag moet voorkomen dat een school door de herverdeling meer dan 4 procent van haar budget verliest. Het nieuwe financieringsmodel moet vanaf het bekostigingsjaar 2029 ingaan.
MBO-today schreef in juli al dat het kabinet met deze vaste basis de concurrentie tussen scholen wil verminderen. Daarnaast komt ongeveer 200 miljoen euro beschikbaar voor regionale samenwerking. Mbo-scholen kunnen daar aanspraak op maken door samen met werkgevers en andere onderwijsinstellingen plannen te maken voor een toegankelijk opleidingsaanbod dat aansluit op de regionale arbeidsmarkt.
Solidariteit tussen scholen
De Onderwijsraad wijst erop dat de herziening budgetneutraal is voor het Rijk. Het bestaande geld wordt anders verdeeld, waardoor sommige instellingen erop vooruitgaan en andere scholen geld verliezen. Die financiële achteruitgang komt voor veel instellingen bovenop de daling van hun budget door teruglopende studentenaantallen. Daarmee doet het wetsvoorstel volgens de raad een beroep op de solidariteit tussen mbo-instellingen. Tegelijkertijd zijn de demografische ontwikkelingen onzeker. Er zijn niet alleen regio’s waar het aantal studenten sterk daalt, maar ook mbo-scholen waarvan de studentenpopulatie groeit.
De bedragen van de vaste voet en de verschillende opslagen worden eenmalig vastgesteld. Ook wordt eenmalig bepaald welke regio’s recht geven op de toegankelijkheidsopslag. De Onderwijsraad adviseert daarom regelmatig te controleren of die bedragen nog passend zijn en of de aangewezen krimpregio’s nog steeds de gebieden zijn waar extra ondersteuning nodig is.
Blijven scholen samenwerken?
Een tweede aandachtspunt is de invloed van de herverdeling op de samenwerking tussen mbo-scholen. Niet alleen instellingen die een toegankelijkheidsopslag ontvangen, verzorgen onderwijs voor studenten uit krimpregio’s. Ook scholen buiten deze regio’s kunnen een belangrijke rol spelen bij het overeind houden van een breed en bereikbaar opleidingsaanbod.
De raad vraagt zich af of instellingen die geen extra geld ontvangen, bereid blijven zich daarvoor in te zetten. De nieuwe verdeling mag er niet toe leiden dat regionale samenwerking moeilijker wordt. Daarbij moet volgens de Onderwijsraad ook over regiogrenzen heen worden samengewerkt.
Brede politieke steun
Tijdens een debat in oktober bleek dat er in de Tweede Kamer brede steun bestaat voor de nieuwe vorm van mbo-bekostiging. Kamerleden vroegen wel of het nieuwe model voldoende bijdraagt aan de opleiding van studenten voor beroepen met grote personeelstekorten.
Minister Rianne Letschert benadrukte toen dat studenten vrij moeten blijven in hun studiekeuze. Het regionale samenwerkingsbudget moet scholen en werkgevers vooral helpen om gezamenlijk een aantrekkelijk opleidingsaanbod te organiseren dat aansluit bij de behoefte van de arbeidsmarkt.
Schoolboeken en licenties
Het wetsvoorstel bevat ook nieuwe regels voor schoolkosten. Mbo-instellingen worden verplicht om de onderwijsbenodigdheden beschikbaar te stellen die studenten nodig hebben om hun opleiding te volgen. Minderjarige studenten in het mbo en het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs mogen geen eigen bijdrage hoeven betalen voor schoolboeken en licenties.
De Onderwijsraad steunt deze maatregel. Voor jongeren die opgroeien in armoede kunnen de kosten van boeken en andere leermiddelen een belemmering vormen om een opleiding te beginnen of af te ronden. De raad vindt het principieel onjuist dat minderjarige mbo-studenten meer moeten betalen voor onderwijs dat tot een startkwalificatie leidt dan leerlingen op de havo of het vwo.
Geen aanvullend budget
Wel wijst de raad erop dat mbo-instellingen voor deze nieuwe verplichting geen aanvullend budget ontvangen. Bij de monitoring moet daarom ook worden bekeken of scholen voldoende geld hebben om de leermiddelen beschikbaar te stellen zonder dat dit ten koste gaat van andere onderdelen van het onderwijs.
De Onderwijsraad adviseert uiteindelijk positief over het wetsvoorstel. Maar stabielere financiering op papier is nog geen garantie voor een breed en toegankelijk opleidingsaanbod in de praktijk. Daarvoor moeten de gevolgen voor afzonderlijke scholen, regio’s en hun onderlinge samenwerking vanaf de invoering nauwlettend worden gevolgd.
Het volledige advies kun je downloaden op de site van de Onderwijsraad.