Bijna 250.000 jongeren van 15 tot 27 jaar hadden in 2024 geen betaald werk en volgden geen bekostigd onderwijs. Meer dan de helft van hen heeft geen startkwalificatie. Dat blijkt uit de nieuwe Landelijke Jeugdmonitor. De cijfers onderstrepen het belang van goede begeleiding bij de overgang van het mbo naar werk.
Het Jaarrapport Landelijke Jeugdmonitor 2026 brengt de positie van kinderen en jongeren op verschillende terreinen in kaart. Het Centraal Bureau voor de Statistiek maakte de monitor samen met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Dit jaar is er speciale aandacht voor jongeren die niet werken en geen onderwijs volgen. In 2024 ging het om 249.000 jongeren, oftewel 9 procent van alle 15- tot 27-jarigen. In 2022 was dat nog 8 procent. In 2023 en 2024 lag het aandeel op 9 procent. Na een jarenlange daling is daarmee sprake van een lichte stijging.
Meer dan de helft mist startkwalificatie
Opvallend is het grote aandeel jongeren zonder startkwalificatie. Van de jongeren die niet werken en geen onderwijs volgen, heeft 55 procent geen diploma op minimaal havo-, vwo- of mbo-2-niveau. Bij jongeren die wel werken maar niet meer naar school gaan, is dat 18 procent. Vooral bij jongeren die langere tijd geen werk en onderwijs hebben, ontbreekt vaak een startkwalificatie. Van de jongeren die al minstens twee jaar niet werken en geen onderwijs volgen, heeft 67 procent geen startkwalificatie. Bij jongeren die korter buiten werk en onderwijs staan, is dat 46 procent.
Een diploma biedt geen garantie op werk, maar de cijfers laten wel een duidelijke samenhang zien tussen het ontbreken van een startkwalificatie en langdurig aan de kant staan.
Ruim 120.000 jongeren langdurig uit beeld
De groep jongeren zonder werk en onderwijs is divers. Een deel bevindt zich tijdelijk tussen twee opleidingen of banen. Ongeveer 28.000 jongeren hadden eerder in 2024 nog werk of volgden onderwijs. Nog eens 73.000 jongeren werkten of studeerden in 2023. Vier op de tien maakten dus relatief kort geleden nog deel uit van het onderwijs of de arbeidsmarkt.
Tegelijkertijd zijn er 122.000 jongeren die al twee jaar of langer niet werken en geen onderwijs volgen. Juist bij deze groep stapelen problemen zich vaker op. Zo ontvangt 39 procent een uitkering. Bij jongeren die minder lang zonder werk of onderwijs zitten, is dat 26 procent. Vooral bijstands- en Wajonguitkeringen komen relatief vaak voor. De helft van alle jongeren zonder werk en onderwijs is tussen de 23 en 27 jaar. Verder woont 44 procent nog bij de ouders, woont 29 procent alleen en verblijft 8 procent in een institutioneel huishouden, zoals een zorginstelling.
Niet alleen voortijdig schoolverlaters
De cijfers mogen niet worden gelezen alsof alle 249.000 jongeren voortijdig schoolverlaters of voormalige mbo-studenten zijn. Zo heeft 15 procent een diploma in het hoger onderwijs. Ook telt het CBS jongeren mee die particulier onderwijs of een niet-bekostigde cursus volgen. Deze vormen van onderwijs zijn niet volledig zichtbaar in de gebruikte registers.
Daarnaast is 41 procent van de jongeren in deze groep buiten Europees Nederland geboren. Bij een deel kan sprake zijn van een tijdelijk verblijf in Nederland of onderwijs over de grens.
Het CBS benadrukt daarom dat achter het landelijke cijfer uiteenlopende situaties schuilgaan. Sommige jongeren hebben maar kort geen werk of onderwijs, terwijl anderen langdurig ondersteuning nodig hebben.
Nieuwe verantwoordelijkheid voor mbo-scholen
De uitkomsten zijn relevant voor het mbo, omdat juist een diploma op minimaal niveau 2 als startkwalificatie geldt. Bovendien hebben mbo-scholen sinds 1 januari 2026 een grotere verantwoordelijkheid bij de overgang van onderwijs naar werk.
Met de Wet van school naar duurzaam werk moeten mbo-instellingen aanvullende loopbaanbegeleiding bieden aan studenten die extra ondersteuning nodig hebben. Die begeleiding kan doorlopen tot een jaar na het behalen van het diploma. Doorstroompunten begeleiden voortaan jongeren tot 27 jaar die zonder startkwalificatie het onderwijs hebben verlaten. Eerder stopte die taak bij 23 jaar. Scholen, gemeenten en Doorstroompunten moeten hierover regionaal afspraken maken. De nieuwe Jeugdmonitor kan daarmee ook dienen als ijkpunt. De komende jaren moet blijken of de intensievere samenwerking voorkomt dat jongeren langdurig zonder onderwijs en werk komen te zitten.