Mbo-scholen moeten vanaf 1 augustus 2027 duidelijker vastleggen hoe zij verzuim voorkomen, registreren en aanpakken. Ook krijgen zij de mogelijkheid om eerder de leerplichtambtenaar in te schakelen als het verzuim van een student zorgelijk wordt. Dat staat in de Wet terugdringen schoolverzuim, waarmee de Eerste Kamer dinsdag heeft ingestemd.
De wet moet voorkomen dat leerlingen en mbo-studenten langdurig niet naar school gaan of zonder diploma uitvallen. Scholen, gemeenten en andere betrokken organisaties moeten afwezigheid eerder signaleren en sneller passende ondersteuning bieden. De Tweede Kamer stemde in april al met het wetsvoorstel in. Na de instemming van de Eerste Kamer kan de wet op 1 augustus 2027 ingaan.
Voor mbo-instellingen bevat de wet vier belangrijke onderdelen: strengere eisen aan het verzuimbeleid, een duidelijkere registratie van afwezigheid, het delen van geanonimiseerde verzuimgegevens en de mogelijkheid om zorgelijk verzuim eerder te melden.
Verzuimbeleid tegen het licht
Mbo-scholen moeten nu al een verzuimbeleid opnemen in hun studentenstatuut. De nieuwe wet schrijft duidelijker voor wat daarin moet staan. Zo moet een instelling beschrijven hoe zij de aanwezigheid van studenten bevordert en langdurig verzuim en voortijdige uitschrijving probeert te voorkomen.
Ook moet duidelijk zijn wat de school doet als een student afwezig is, hoe de oorzaken van verzuim worden onderzocht en wie binnen de instelling waarvoor verantwoordelijk is. Verder moeten scholen vastleggen hoe zij samenwerken met gemeenten en andere organisaties en hoe zij hun verzuimaanpak evalueren. Dat betekent dat mbo-scholen hun huidige beleid vóór de invoering van de wet opnieuw moeten bekijken. Omdat het verzuimbeleid onderdeel is van het studentenstatuut, heeft de studentenraad instemmingsrecht bij wijzigingen.
Geoorloofd en ongeoorloofd verlof
De registratie van verzuim is voor mbo-scholen niet volledig nieuw. Instellingen hebben nu al een registratiesysteem nodig om aan hun meldingsplicht te voldoen. De nieuwe wet legt de registratieplicht nadrukkelijker vast en stelt aanvullende eisen.
Voor leer- en kwalificatieplichtige studenten moet de school onderscheid maken tussen geoorloofd en ongeoorloofd verzuim. Bij geoorloofde afwezigheid moet ook uit de registratie blijken dat daarvoor een geldige reden bestaat. Er komen geen landelijke categorieën voor bijvoorbeeld ziekte, familieomstandigheden of andere oorzaken: instellingen kunnen die indeling zelf bepalen. De manier van registreren moet volgens het ministerie zo veel mogelijk aansluiten op de huidige praktijk. Daarmee wil het kabinet voorkomen dat de administratieve lasten voor scholen onnodig toenemen.
Eerder een signaal afgeven
Voor leer- en kwalificatieplichtige studenten blijft de bestaande meldgrens gelden. Een mbo-school moet het melden wanneer een student binnen vier opeenvolgende lesweken zestien uur ongeoorloofd afwezig is. Nieuw is dat een school al vóór het bereiken van die grens een signaal kan afgeven aan de leerplichtambtenaar. Dat kan bijvoorbeeld bij herhaald te laat komen of steeds terugkerend kortdurend verzuim. De instelling bepaalt zelf wanneer zij verzuim als zorgelijk beschouwt. De criteria daarvoor moeten wel in het verzuimbeleid staan.
Voor jongeren van 18 tot 23 jaar zonder startkwalificatie geldt een andere meldgrens. Hun ongeoorloofde afwezigheid moet worden gemeld als zij vier weken achter elkaar niet verschijnen. Een mbo-school kan ervoor kiezen eerder te melden, maar moet deze kortere termijn dan eveneens vastleggen in het beleid.
Meer zicht op regionale patronen
Mbo-instellingen gaan daarnaast geaggregeerde gegevens over verzuim aanleveren bij DUO. Deze cijfers moeten gemeenten en andere regionale partners meer inzicht geven in de omvang en de aard van het probleem. Zij kunnen scholen daardoor gerichter ondersteunen en bijvoorbeeld afspraken maken over afstandsonderwijs, begeleiding of onderwijs-zorgcombinaties. De gedeelde gegevens mogen niet tot individuele studenten te herleiden zijn. Bij zeer kleine aantallen worden daarom geen exacte cijfers verstrekt.
Voorbereiden op 2027
Volgens staatssecretaris Tielen moet de wet leiden tot een preventievere aanpak, waarbij scholen en regionale partners niet wachten tot een student langdurig is uitgevallen. Het ministerie van OCW gaat scholen ondersteunen bij de invoering. Voor mbo-instellingen betekent dit dat zij vóór 1 augustus 2027 in ieder geval hun verzuimbeleid, registratiesysteem, interne verantwoordelijkheden en afspraken met gemeenten tegen het licht moeten houden. Het doel: eerder zien wanneer afwezigheid problematisch wordt en sneller handelen voordat verzuim uitmondt in schooluitval.