Stel: je legt je studenten een tevredenheidsonderzoek of bijvoorbeeld de JOB-monitor voor. Ze vullen deze braaf in en geven zo hun mening over lessen, begeleiding en sfeer op school. Maar wat gebeurt er daarna met die input? Een mbo-docent stelde daarover een vraag aan de Kennisrotonde: welke interactieve werkvormen kun je inzetten om studenten te laten meedenken én meebeslissen en zo hun ‘student voice’ te versterken? Annabel Vaessen, kennismakelaar bij de Kennisrotonde en onderzoeker bij het Kohnstamm Instituut, dook daarvoor in de literatuur. Het resultaat: vijf concrete werkvormen waar docenten direct mee aan de slag kunnen.
De vraag kwam via een docent uit het entreeonderwijs (mbo niveau 1) binnen bij de Kennisrotonde, het door het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs opgezette loket voor snelle beantwoording van vragen over onderwijs. Aanleiding voor de vraag waren de uitkomsten van de JOB-monitor en een studenttevredenheidsonderzoek op de school waar de docent werkt. ‘Daar komen altijd verbeterpunten uit,’ vertelt Annabel. ‘Maar deze docent zei: studenten vinden iets, en vervolgens gaan wij als volwassenen bepalen wat ermee gebeurt. Dat voelt tegenstrijdig.’
Echt meedenken en meebeslissen
De docent had al gewerkt met een studentenpanel, maar merkte dat dit voor haar doelgroep niet altijd goed werkte. Ze vertelde Annabel dat mbo niveau 1-studenten het vaak lastig vinden om in zo’n setting duidelijk te maken wat ze belangrijk vinden. Daarom wilde ze weten welke praktische en interactieve werkvormen er zijn om studenten echt te laten meedenken en meebeslissen.
Vraag verbreed
Hoewel de vraag begon bij entreeopleidingen, merkte Annabel dat hierover weinig specifiek onderzoek te vinden was. ‘Over student voice is veel geschreven in het voortgezet onderwijs en hoger onderwijs; ook wel in het mbo, maar nauwelijks specifiek over niveau 1. De vraagsteller kwam met het idee om de vraag te verbreden naar Generatie Z-studenten: Welke (inter)actieve werkvormen in de klas bevorderen de student voice van Generatie Z?
Studenten laten volgens de literatuur meer betrokkenheid zien bij bijvoorbeeld de inhoud van hun lessen, ontwikkelen vaardigheden als samenwerken en discussiëren en voelen zich sterker verbonden met de school. ‘En dat raakt direct aan burgerschap,’ zegt Annabel. ‘Oefenen met participatie en besluitvorming is een belangrijk onderdeel van burgerschapscompetenties.’
Vijf werkvormen voor meer student voice
De Kennisrotonde bundelde vijf interactieve werkvormen die docenten kunnen inzetten om student voice te versterken. Sommige hiervan zijn vooral onderzocht in het voortgezet onderwijs, maar kunnen in aangepaste vorm mogelijk ook in het mbo ingezet worden:
- Curriculum-onderhandeling: studenten krijgen bij deze werkvorm de ruimte om mee te denken over de inhoud van hun lessen. Ze onderhandelen over (onderdelen van) hun curriculum met de docent en hun medestudenten. Hiervoor gebruiken ze een werkblad om leervragen te verzamelen en te prioriteren. Studenten ontwikkelen hierdoor volgens hun docenten vaardigheden in samenwerken, onderhandelen en besluitvorming.
- Curriculum-onderhandelingstool: mbo-2-studenten en docenten ontwerpen samen burgerschapslessen, waarbij een curriculum-onderhandelingstool het proces ondersteunt. Uit het actieonderzoek blijkt dat de samenwerking bij deze werkvorm gaandeweg opbloeit, doordat de docenten open staan voor de stem van de studenten en er sprake is van een duidelijke rolverdeling en een gevoel van eigenaarschap bij de betrokkenen.
- Pedagogic voice: bij deze werkvorm beslissen studenten mee over de context en inhoud van hun leren. Ze bepalen welke lessen ze op een dag willen volgen en organiseren projecten die aansluiten bij hun interesses. Ook hierbij onderhandelen de studenten met de docenten over hun onderwijs.
- Triple I: bij deze werkvorm gaan studenten met elkaar in gesprek over het thema ‘leefstijl’. De dialoog gaat dus niet specifiek over onderwijs, maar helpt de studenten wel hun stem te laten horen over bepaalde thema’s. Eerst interviewen de studenten elkaar, daarna nemen ze foto’s mee die aansluiten bij het thema. Aan de hand van een lijst met reflectievragen bespreken ze vervolgens de foto’s en hun ervaringen. Deze werkvorm geeft de studenten op verschillende manieren de mogelijkheid om hun gedachten te uiten en te bespreken.
- Digi-Pals: studenten worden bij deze werkvorm ingezet als ‘Digi-Pals’, een soort medewerkers die hun digitale skills gebruiken om leermaterialen te ontwerpen, docenten en medestudenten te ondersteunen en deel te nemen aan besluitvorming rond technologie op hun school. De studenten krijgen bij deze werkvorm de mogelijkheid hun mening te geven en oefenen daadwerkelijk invloed uit op het onderwijs.
Morgen beginnen?
Wat kan een mbo-docent morgen al doen? ‘Laat studenten niet alleen hun mening geven, maar betrek ze ook bij de keuzes die daarna gemaakt worden. Zo ervaren studenten dat hun stem daadwerkelijk invloed heeft,’ raadt Annabel aan. ‘Je kunt klein beginnen, bijvoorbeeld door studenten mee te laten denken over een project, een opdracht of de invulling van een les.’ Belangrijk daarbij is dat docenten studenten serieus nemen en hoge verwachtingen hebben van hun bijdrage. Ook is het belangrijk dat studenten op een toegankelijke manier hun ervaringen en ideeën kunnen delen. Bijvoorbeeld door studenten elkaar te laten interviewen over een thema uit de opleiding en daarna samen te bespreken wat eruit komt. Dat kan studenten helpen om hun ervaringen en ideeën beter onder woorden te brengen.
Als kennismakelaar pakt Annabel vaker vragen op rond burgerschap, kansengelijkheid en inclusief onderwijs. Vragen over Generatie Z waren nog niet eerder expliciet gesteld. En Generatie Alfa, die over enkele jaren het mbo instroomt? ‘Daar hebben we nog geen vragen over gehad,’ lacht ze. ‘Maar het zou interessant zijn om te onderzoeken of generatieverschillen echt zo groot zijn als soms wordt gedacht. En wat dat betekent voor ons onderwijs.’ Voor nu ligt er in ieder geval een concreet antwoord op een prangende vraag uit het mbo: hoe geef je studenten niet alleen een mening, maar een echte stem?
Lees hier het antwoord op de vraag ‘Welke (inter)actieve werkvormen in de klas bevorderen de student voice van generatie Z?’
Benieuwd naar meer vragen & antwoorden? Of wil je zelf een vraag indienen? Ga naar kennisrotonde.nl.